Tag : research

post image

Met de H van HEMA

Een introductie in het bestuderen van HEMA-manuscriptteksten – door Petra Westveer

De H in HEMA staat voor “Historische”. Een krijgskunst is pas HEMA als het gebaseerd is op historische bronnen. Als we inzoomen op HEMA bij Zwaard & Steen, dan hebben we het vooral over middeleeuwse manuscripten die gaan over Bloβfechten met het langzwaard in de traditie van Liechtenauer. De drie belangrijkste bronnen waar de instructeurs van Zwaard & Steen hun lessen op baseren, zijn:

  1. MS Dresd.C.487 – hierna in de tekst benoemd als “Ringeck”, te vinden via http://wiktenauer.com/wiki/Sigmund_Schining_ain_Ringeck
  2. 44.A.8 – hierna in de tekst benoemd als “Danzig”, te vinden via http://wiktenauer.com/wiki/Codex_Danzig_(Cod.44.A.8)
  3. MS 3227a – hierna in de tekst benoemd als “Döbringer”, te vinden via http://wiktenauer.com/wiki/Nuremberg_Hausbuch_(MS_3227a)

Een manuscript is letterlijk “een handschrift”, dus een handgeschreven tekst.

Alle drie deze manuscripten bevatten de tekst van de “zettel” van Johannes Liechtenauer, en een uitleg van de zettel. De zettel zelf is in alle drie ongeveer hetzelfde, de uitleg is verschillend. De uitleg in Ringeck en Danzig lijken meer op elkaar dan de uitleg in Döbringer.

De “zettel” is een tekst op rijm waarin wordt verteld hoe je goed moet zwaardvechten. De manuscripten vertellen over die tekst dat het de lessen van meester Liechtenauer zijn. De “auteur” van het manuscript legt vervolgens uit wat die cryptische rijmpjes betekenen. Wie die auteur precies was en hoe hij aan die kennis kwam, is niet altijd even duidelijk. De aanname is dat het gaat om mensen die les hebben gehad van Liechtenauer zelf of de kennis via (een lijn van) leerlingen van Liechtenauer hebben opgedaan.

Van de teksten van Ringeck en Danzig bestaan meerdere versies. Die versies worden meestal aangeduid met de naam van de plaats waar het manuscript bewaard wordt: in een museum, bibliotheek of privécollectie. Bijvoorbeeld “de Dresden-versie” of “de Glasgow-versie”. De tekst in elke versie lijkt genoeg op elkaar om het te beschouwen als hetzelfde manuscript, dus als een kopie van elkaar, of als verschillende kopieën van dezelfde originele bron, waarbij die originele brontekst zelf niet meer bestaat of nog niet gevonden is. Maar er zitten wel verschillen tussen.

In de middeleeuwen werden teksten met de hand gekopieerd. Bij het overschrijven kan de tekst veranderd zijn, per ongeluk of met opzet. Soms staat er in een tekst iets bij geschreven in de kantlijn of tussen de regels in, of zijn er woorden doorgestreept. Soms ontbreken er stukken omdat niet alle pagina’s (folio’s) bewaard gebleven zijn, of misschien zijn die wel nooit gekopieerd. Soms staat er alleen tekst, maar staat er in die tekst “zoals je hieronder getekend ziet”, dus is alleen de tekst overgeschreven van een versie waar tekeningen bij stonden. Soms is er een stuk tekst dat alleen maar in 1 versie van 1 manuscript staat. Is die versie meer compleet dan de andere? Of heeft iemand er iets bijgeschreven dat er niet bij hoort?

Wat we op dit moment beschikbaar hebben, zijn dus zeer waarschijnlijk niet de originele teksten zoals die in eerste instantie zijn opgeschreven of gedicteerd door de “auteur” van het manuscript. Het is een kopie van een kopie van een kopie… in meerdere versies. De manuscripten bevatten de interpretaties van drie (of meer?) verschillende mensen van de lessen van Liechtenauer. En op basis van die informatie proberen wij te reconstrueren hoe je daadwerkelijk op een goede manier vecht met een langzwaard.

Gelukkig kunnen we in de 21e eeuw een stuk makkelijker informatie uitwisselen dan in de middeleeuwen. Steeds meer krijgskunst-manuscripten zijn online beschikbaar. De website van Wiktenauer is erg uitgebreid en handig voor het bestuderen van manuscripten.

De meeste teksten zijn in drie vormen beschikbaar via Wiktenauer: een (link naar een) afbeelding van de daadwerkelijke pagina’s van het manuscript, een transcriptie van het manuscript (de middeleeuwse tekst uitgetypt in moderne letters), en een Engelse vertaling van de transcriptie. Wees je ervan bewust dat in elk van die stappen vergissingen gemaakt kunnen worden en er interpretatie insluipt door de woordkeuze bij de vertaling. Maar doorgaans is de kwaliteit op de Wiktenauer-site hoog.

De beste manier om de ruis te filteren uit alle foutjes en interpretaties uit verleden en heden, is om meerdere versies van de tekst te bestuderen en die kritisch met elkaar te vergelijken.

De volgende stap is om jouw interpretatie van een techniek uit te testen met een zwaard en een partner. Liefst meerdere verschillende partners. Als jouw uitvoering uiteindelijk lijkt te werken, is de volgende stap om die uit te testen in een ongecontroleerde situatie: sparren of een toernooi. Tussendoor zal je vaak terug naar de tekst moeten om de details te verfijnen. Of om jouw interpretatie helemaal om te gooien. Want je raakt gelukkig niet snel uitgestudeerd in HEMA.

Hoe je kan beginnen

Lees de Engelse vertaling van Ringeck van een techniek die we op dat moment in de les behandelen. Kijk of je wat je geleerd hebt, herkent in de tekst. Probeer ook de transcriptie van de tekst te lezen. Kijk of je snapt wat er staat, leer de woorden en schrijfstijl kennen. Stel vragen aan de instructeurs na de les als je iets niet snapt of er een ander idee over hebt.

Doe hetzelfde voor een techniek die we niet (recent) in de les behandeld hebben. Probeer zelf te bedenken hoe dat er volgens jou uit zou zien. Test het uit met iemand. Stel vragen aan de instructeurs na de les. Stel vragen aan andere instructeurs of ervaren HEMA-beoefenaars op workshops en evenementen.

Lees ook de tekst over een techniek in Danzig en Döbringer. Zoek de overeenkomsten en verschillen. Probeer dat samen te brengen in jouw interpretatie. Stel vragen.

Door: Petra Westveer

Wekelijkse trainingen:

Maandag- locatie: Rotterdam
Lessen - 19:30 tot 21:00

Maandag - locatie: Nieuwegein
Lessen - 19:30 tot 21:00

Woensdag - locatie: Rotterdam
Lessen - 19:30 tot 21:00

Donderdag - locatie: Nieuwegein
Lessen - 19:30 tot 21:00

Volg ons op:

      FBicon      TBicon      YTicon

Contact Informatie:

  • Rapenburgerschans 52 3432 TR Nieuwegein
  • info@zwaard-steen.nl